Το λάδι, και ιδιαίτερα το ελαιόλαδο, κατέχει ξεχωριστή θέση στη λαϊκή ελληνική παράδοση. Είναι σύμβολο ζωής, υγείας, αφθονίας, ειρήνης αλλά και πονηριάς. Οι παροιμίες με το λάδι αποτυπώνουν την αξία του στην καθημερινότητα, στη διατροφή και στη συμπεριφορά των ανθρώπων.- Άκουσες λάδι (βάφτιση) τρέχα, άκουσες στεφάνι (γάμος) φεύγα.
- Αλείφθη λάδι ο τροχός, για τούτο δε φωνάζει.
- Άλλοι κλαίν’ και δέρνουνται κι άλλοι τη βγάζουν λάδι.
- Αλλού ζιπάν’ τ’ς ελιές κι αλλού βγαίν’ του λάδ’.
- Άμπουλας τα λάδια σου (Ζάκυνθος). ➤άμπουλας = όλα χυμένα, σκορπισμένα, καταστραμμένα (από το «άμπουλας/άμπουλας» = ανάποδα, χύμα).Τα χάλασες όλα, τελείωσες, απέτυχες ολοκληρωτικά.
- Αν δεν έμπει η ελιά στα μάγκανα (λιοτρίβι), δε βγαίνει λάδι.
- Αν δεν λαδώσεις τους τροχούς, η άμαξα δεν τρέχει.
- Άνθρωπος χωρίς υπομονή, λυχνάρι δίχως λάδι.
- Αν μαγειρεύεις τα κουκιά σε πήλινο τσουκάλι, θε να φουσκώσουν τα κουκιά και να χυθεί το λάδι.
- Άντρα θέλω εγώ το βράδυ, κι ας μην έχει ο λύχνος λάδι.
- Άξια τιμή του ποντικού να πέσει μες στο λάδι.
- Από Οχτώβρη μέχρι Θεριστή (Ιούνιο), η ελιά ζητάει δουλευτή.
- Από του Σταυρού κι ομπρός, η κάθε ελιά το λάδι της κι η λίμπα το νερό της.
- Απού ’χει γιο θέλει κρασί κι απού ’χει κόρη λάδι.
- Απ’ το θέρο ως τις ελιές, δεν απολείπονται οι δουλειές.
- Ας έλειπαν τα λάδια μου, να δω τις μαγεριές σου.
- Ασήμι και χρυσάφι οι ελιές μες στο χωράφι.
- Βάλε ελιά για το παιδί σου και συκιά για τη ζωή σου.
- Βάλε το λάδι στην πληγή, ντελόγο να γλυκάνει.
- Βγάλι μι απού τ’ αγκάθ’, να σι βγάλου απού τα πάθ’ (λέει η ελιά στον αγρότη).
- Βρέχει λάδι στην Κορώνη και στην Καλαμάτα σύκα.
- Βρύσες τα λάδια σας, βρύσες τα γάλατά σας. ➤ Ευχή. (Πελοπόννησος).
- Δεν έχει λάδι ούτε για τον ποντικό.
- Δεν τρώγεται ούτε με το λάδι ούτε με το ξίδι. ➤ Δύστροπος.
- Δευτερογιούλη τ’ Άι Λια μπαίνει το λάδι στην ελιά.
- Δίνει την ελιά για να πάρει το τουλούμι.
- Δίχως λάδι, δίχως ξίδι, πώς θα κάνουμε ταξίδι;
- Δώσε μια ελιά, πάρε ένα τουλούμι λάδι.
- Έκανε λαδιά. - Την έκανες τη λαδιά. ➤ Μικροαπάτη.
- Ελιά με τον πικρό καρπό, ολοχρονίς σε προσκυνώ
- Ελιά στην ελιά, γεμίζουν τα σακιά.
- Ελιές απ’ τον πατέρα σου και αμπέλι απ’ τα χέρια σου…
- Ελιές ελιές χαμένες δουλειές…
- Ελιές στα κλωνάρια μας, χρυσάφι στα πιθάρια μας.
- Έν (δεν) έχ’ λάδ’ ν’ αλείψ’ ούτι του μαντάτσι τ’. ➤ του μαντάτσι τ’ = το μαντάτσι του (το ψωμί, το λιτό φαγητό). Δεν έχει τα στοιχειώδη, είναι πάρα πολύ φτωχός.
- Έπεσε με τα μούτρα στη λαδιά ("στο ψητό").
- Έπεσε το λάδι μας μες στη μαγειριά μας.
- Έπεσε το λάδι μας μέσα στην φακή μας.
- Ευλογημένα λιόδεντρα, της ζήσης μου ελπίδες.
- Έφαγε η φακή το λάδι, εκατάπιε το και πάει.
- Έχει λάδι στο καντήλι του. ➤ Έχει χρόνια ακόμη μπροστά του.
- Έχει ρυτίδες σαν της γέρικης ελιάς.
- Έχει το κουράγιο της ελιάς, που κάνει το φαρμάκι της χρυσό λάδι.
- Έχουμε ελιές κι ελίδια, έχουμε και αγριλίδια.
- Εχύθηκε το λάδι μας και μπήκε στο πιθάρι μας.
- Η ελιά δεν έχει γεράματα.
- Η ελιά δεν φυτρώνει, αν δεν τη φάει ο κότσυφας.
- Η ελιά είναι καλό αφεντικό, μα θέλει να την προσκυνάς.
- Η ελιά είναι κυρά κι όποτε θέλει κάμνει.
- Η ελιά ευλογεί το σπίτι του δουλευτή της.
- Η ελιά έχει και σοδειά και αναποδιά.
- Η ελιά η ελιά δεν σηκώνει τεμπελιά. Η ελιά η ελιά χτίζει σπίτι και φωλιά.
- Η ελιά θέλει ζουρλό νοικοκύρη.
- Η ελιά θέλει τσεκούρι και τ’ αμπέλι πριόνι.
- Η ελιά κρασί δε βγάζει!
- Η ελιά πίνει το κρασί.
- Η ελιά στο μάγουλο είναι ομορφιά και τύχη.
- Η θάλασσα είναι λάδι. ➤ Ήρεμη.
- Η κάργα βγάνει λάδι. ➤ κάργα = καρακάξα, πουλί που θεωρείται πανούργο. Χρησιμοποιείται όταν κάποιος ανάξιος βγαίνει κερδισμένος.
- Η μια ελιά κι η άλλη, το βγάνουνε το λάδι.
- Ήρθε του Σταυρού κι εσταύρωσ’ η ελιά το λάδι.
- Η στρίμα βγάνει το κρασί τσ’ η υπομονή το λάδι. ➤ Με τη δύναμη και την πίεση βγαίνει το κρασί, αλλά το λάδι βγαίνει με υπομονή και χρόνο.
- Η σφίξη βγάζει λάδι. ➤ Η ανάγκη.
- Η φάβα θέλει λάδι και η γυναίκα πάσα βράδυ.
- Ήφαε η φακή το λάδι κι εκατάπιεν το και πάει.
- Θεός να φυλάει τα λιόδεντρα απ’ το νερό του Αυγούστου.
- Ίσια - ίσια ελιές και λάδι (Ίμβρος).
- Κάθε σταλαματιά νερό τ’ Απρίλη είναι ένα βαρέλι λάδι.
- Καλά είν' τα ρουπακόφυλλα με το ροΐ το λάδι.
- Καλά και τα ρουκόφυλλα με το πολύ το λάδι.
- Κανένας μπακάλης δεν λέει πως το λάδι του είναι θολό.
- Κάτι λάκκο έχ' η φάβα, που χαμογελά το λάδι.
- Κάτι λάκκο έχ' η φάβα, ρίχτε λάδι για να δείτε.
- Κ'βανεί νιρό μι του λιόφ’λλου σαν τουν αβάφκ'στου. ➤κ’βανεί = φαίνεται, ξεχωρίζει - νιρό = νερό - λιόφ’λλου = λουλούδι, ρόδο (ροδόνερο) - αβάφκ’στου = άβαφο, απλό, σκέτο. Όπως το ροδόνερο διαφέρει φανερά από το απλό νερό στο άρωμα και την ποιότητα, έτσι κι ένα πρόσωπο, πράγμα ή έργο ξεχωρίζει καθαρά από τα συνηθισμένα. Χρησιμοποιείται για να τονίσει την ποιότητα.
- Κλεμμένο λάδι στα καντήλια.
- Κλέψε λάδι και φώτισε αγίους.
- Κλήμα του χεριού σου και ελιές του παππού σου.
- Κολοκύθια με το λάδι, κολοτούμπες όλο το βράδυ.
- Κολυμπά στο λάδι. ➤ Ένδειξη πλούτου.
- Κόπιασε για την ελιά σου, μην πεινάσουν τα παιδιά σου.
- Κουμπάρε, φάε λάχανα. - Στον πάτο πάει το το λάδι.
- Κρασί παλιό και λάδι νιο.
- Κυλίστηκε το λάδι μας και πήγε στο μαγερειό μας.
- Λαδερές κουβέντες θέλω.
- Λάδι απ' την κορφή αγόραζε, κρασί από την μέση και μέλι από τον πάτο.
- Λάδι ας βρέξει, πιπέρι ας χιονίσει.
- Λάδι βρέχει…Κάστανα χιονίζει…
- Λάδι η στράτα σου. ➤ Ευχή (Λακωνία).
- Λάδι θέλει η μηχανή. ➤ Χρειάζεται φροντίδα για να δουλέψει κάτι.
- Λάδι κι αλάτι. ➤ Τα απαραίτητα της ζωής.
- Λάδι που βγαίνει με νερό, να μην το συλλογάσαι.
- Λέει η ελιά στον αφέντη της: «Φρόντισέ με, να σε θρέψω, πότισέ με, να σε πλουτίσω.
- Με το λάδι και οι πέτρες τρώγονται.
- Μην τάξεις λάδι του Αγιού και του παιδιού κουλούρι.
- Μη στάξει η ουρά του ποντικού και λερωθεί το λάδι.
- Να ζήσεις όσο κι η ελιά.
- Νηστεύουμε το λάδι και τρώμε το λαδά.
- Ξεφόρτωσέ την την ελιά, να σε φορτώσει λάδι.
- Ο άμυαλος κάνει κούτσουρα την ελιά του.
- Ο γονιός μου φύτεψε ελιά, εγώ την κλαδεύω, το παιδί μου θα τη ραβδίσει.
- Οι ελιές με το κουκούτσι βάζουν στον άνθρωπο παπούτσι.
- Όσες ελιές στα λιόκλαρα, τόσα καλά στα σπίτια σας.
- Όσο παλιώνει η ελιά, τόσο πιο πολύ καρπίζει.
- Πάρε λάδι απ' την κορφή.
- Πέρασα της ελιάς τα βάσανα, του λιναριού τα πάθη.
- Πικρή η ελιά, γλυκό το λάδι της.
- Πλούσιο αποδοσίδι, μια ελιά κι ένα κρεμμύδι.
- Προσκύνησέ την την ελιά, να σ’ ελεήσει λάδι.
- Ρίχνει (χύνει) λάδι στη φωτιά. ➤ Κάνει μια κατάσταση χειρότερη.
- Σαν το λάδι βγαίνει από πάνω. ➤ Ο καλός άνθρωπος ξεχωρίζει.
- Σκάψε την ελιά σου, να ’χεις ψωμί για τα παιδιά σου.
- Στάζει λάδι και μέλι. ➤ Μιλά γλυκά και κολακευτικά.
- Στην παντρειά και στο ταξίδι μήτε λάδι μήτε ξίδι.
- Στο ξένο φαΐ ούτε λάδι ούτε ξύδι.
- Σώθηκε το λάδι στο καντήλι του.
- Τ’ αμπέλι πρέπει να ’νι νιο κι η ιλιά μιγάλη, για να ’χεις του καλό κρασί κι του καλό του λάδι.
- Τ' Αυγούστου το νερό αρρώστια στον ελιοκαρπό.
- Τ' Αυγούστου το νερό σκουρδούλα (πανούκλα, αρρώστια) των ελιών.
- Τείνει κλάδον ελαίας.ή Κομίζει κλάδον ελαίας. ➤ Προσφέρει ειρήνη, συμφιλίωση ή συμβιβασμό.
- Τετάρτη και Παρασκευή μη ρίχνεις λάδι στο φαΐ.
- Τετάρτη λάδι να μη φας, τις όμορφες να μην κοιτάς.
- Τη βγάζω με ψωμί κι ελιά. ➤ Ζω φτωχικά, με ιδιαίτερη λιτότητα.
- Την έβγαλε λάδι. ➤ Γλύτωσε, δικαιώθηκε.
- Την ελιά τα χνώτα τ’ ανθρώπου την εθρέφουνε.
- Της ελιάς το φύλλο κι αν χαθεί, πάλι θε να ξαναβρεθεί.
- Τιλειώσαν τσι γοι ιλιές, παρατήσαν γοι φιλιές. ➤ Όταν τελειώνει το συμφέρον ή το όφελος, τελειώνουν και οι φιλίες.
- Τι ωραία η ελιά! ― Θέλει όμως και δουλειά!
- Το έτνος λάκκον έχον ελαίου δείται. ➤ Όποιος έχει πληγή ή πρόβλημα χρειάζεται φροντίδα και θεραπεία, όχι σκληρότητα.
- Το Θεριστή ο νοικοκύρης τηράει την ελιά και τραβάει τα μαλλιά του.
- Το κοκκολόι κάνει το σωρό.
- Το λάδι δεν ανακατεύεται με το νερό. ➤ Τα ανόμοια δεν ταιριάζουν.
- Το λάδι φέρνει ειρήνη στο σπίτι του φτωχού.
- Το λυχνάρι δεν κάνει χωρίς λάδι.
- Τον άλειψαν με λάδι. ➤ Τον ξεγέλασαν ή τον εξαγόρασαν.
- Τον Αλωνάρη αρχίζει να παίρνει κι η ελιά το λάδι.
- Τον δέρνουν τα βάσανα, όπως την ελιά ο ραβδιστής.
- Τουν ταγίγ'ς τ'ς πικρής ιλιάς του φαρμάτσ'. ➤ Τον πικραίνεις.
- Του ’βγαλε το λάδι. ➤ Τον ταλαιπώρησε.
- Τράβηξε της ελιάς τα βάσανα.
- Τρεις το λάδι, τρεις το ξίδι. Τρεις και το λαδόξιδο. ➤ Πρόχειροι υπολογισμοί.
- Τρυπώνει σαν το δάκο στην ελιά.
- Τσι τ’ χρόν’ πουλλές, σαν τα χώματα γοι ελιές.
- Φορτωμένες οι ελιές, αυγατίζουν οι δουλειές.
- Φτηνός στο λάδι κι ακριβός στα χόρτα.
- Φτώχυνέ με σε ξύλο κι εγώ θα σε πλουτίσω σε λάδι.
- Χρόνια πολλά σαν την ελιά.
- Χύθηκε το λάδι μας μέσα στο τηγάνι μας.
- Ψωμί κι ελιά και Κώτσο βασιλιά.
- Ψωμί κι ελιά και τίμια παιδιά.
|
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου